Tek Taraflı Kayıplara Akıllı Yönlendirme: CROS ve BiCROS Sistemleri

CROS ve BiCROS Nedir? Kime Uygundur?

• CROS (Contralateral Routing of the Signal): Bir kulak “yardım edilemez” düzeyde (unaidable) iken diğer kulak normal/neredeyse normal ise tercih edilir. Kötü kulaktaki mikrofon sesi iyi kulağa taşır; kullanıcı “iki taraflı” dinleyici olur ama “iki kulaklı” (binaural) olmaz.

• BiCROS (Bilateral Contralateral Routing of Signal): Kötü kulak yine düzeltilemez; iyi kulakta da (iyileştirilebilir) yükseltmeye ihtiyaç vardır. İki taraftaki mikrofonlar tek bir amplifikatöre beslenir, çıktı en iyi kulağa yönlendirilir.

Neden Gerekli? Baş Gölgesi (Head Shadow) Etkisi

Tek taraflı kayıpta kafatası, karşı taraftan gelen sesi gölgeler:

• Konuşma düzeyinde genel azalma: ~ 7 dB

• Yüksek frekanslarda (≈2000 Hz ve üstü): 10–15 dB’e varan zayıflama

CROS/BiCROS sistemleri, kötü taraftan gelen sinyali iyi tarafa taşıyarak bu gölgeyi azaltır; özellikle yüksek frekanslı konuşma ipuçlarının (sessiz harfler vb.) algılanmasına yardımcı olur.

Sinyal Nasıl Yönlendirilir? (Tarihçeden Güncele)

• Geçmiş (kablolu çözümler): Gözlük çerçevesine gizli kablolar veya ense arkasından geçen kordlar (BTE/ITE ile).

• Günümüz (kablosuz): Tam ses (full-audio) kablosuz aktarım; üreticiler arası teknoloji değişse de amaç gecikmesiz ve kararlı yönlendirmedir.

Uygulama Seçenekleri: Geleneksel CROS ve Transcranial CROS

Geleneksel CROS

• Kötü taraftan iyi tarafa FM aktarımı: BTE veya ITE ile, DAI (Direct Audio Input) üzerinden uygulanabilir.

• İki cihaz arasında tam sesli kablosuz veri iletimi: Güncel CROS/BiCROS yaklaşımlarının temelidir.

Transcranial CROS (Kontralateral iletimi kafatası titreşimiyle sağlamak)

• Yüksek çıkışlı hava yolu: Kötü kulağa güçlü bir BTE veya derin yerleşimli CIC ile yüksek şiddetli sinyal verip titreşimi iyi kulağa iletmek.

• Kemik yolu—kanal içi alıcı: Örn. TransEar (United Hearing Systems).

• Cerrahi kemik iletimi: Örn. mastoide implante edilen BAHA (Cochlear Corporation).

Beklenen Kazanımlar ve Sınırlamalar

Kazanımlar

• Baş gölgesi etkisinin azalması: Kötü taraftan gelen konuşmaların duyulabilirliği artar.

• Gürültüde anlama olasılığının artması: “Kötü taraf” dezavantajı azalır; çift taraflı kaynak erişimi olur.

• Mekânsal denge hissi: Özellikle BiCROS’ta, iyi kulakta ek kazançla genel dinleme konforu artar.

Sınırlamalar

• Binaural değil, “iki taraflı” dinleme: Sinyaller tek kulağa ulaştığı için binaural ipuçlar (doğal yön bulma/squelch) tam sağlanamayabilir.

• Doğal/aktarılan ses farkı: Bazı kullanıcılar, taşınan sinyal ile doğal sinyal arasında tını/konum farkı hissedebilir; lokalizasyon tamamen düzelmeyebilir.

CROS mu, BiCROS mu? Hızlı Karar Akışı

1. İyi kulak normal/neredeyse normal ve kötü kulak iyileştirilemez ise → CROS

2. İyi kulakta da kayıp (iyileştirilebilir) + kötü kulak iyileştirilemez ise → BiCROS

3. Kulak kalıbı/kanal ve cerrahi koşullar uygunsa, Transcranial CROS seçenekleri değerlendirilebilir.

Stil Değil “Uygulama”: Hangi Form Faktörleriyle Kullanılır?

CROS/BiCROS birer stil değil, uygulamadır. Çoğu üretici bunu farklı BTE/ITE/RIC seçenekleri üzerinde sunar. Ana kriterler:

• Mikrofon yerleşimi: Kötü tarafta mikrofonun konforlu ve güvenilir yerleşmesi

• Aktarımın kararlılığı: Kablosuz hattın gecikme/bağlantı sürekliliği

• İyi kulaktaki alıcı/amp: (BiCROS’ta) yeterli kazanç ve distorsiyonsuz çıkış

Uygulama ve Değerlendirme Notları

• Ön değerlendirme: Asimetrinin derecesi ve kötü kulağın “iyileştirilemez” oluşu netleştirilmeli.

• Beklenti yönetimi: Kullanıcı, “iki taraflı duyma” kazanacağını; fakat tam binaural lokalizasyonun her durumda sağlanamayabileceğini bilmelidir.

• Takip ve ince ayar: Kişisel deneyime göre mikrofon hassasiyeti/denge (balance) ayarları gözden geçirilmelidir.

Özel Durum: Neden Transcranial CROS?

• Kulak yolu/kalıp toleransı zayıf olanlar

• Kötü kulakta derin/kalıcı kanülasyon gerekebilen durumlar

• Maksimum aktarım şiddeti/kararlılığı istenen kullanıcılar

• Cerrahi kemik iletimi (ör. BAHA) gibi çözümler, doğru adayda stabil ve öngörülebilir sinyal aktarımı sunabilir.

CROS/BiCROS, tek taraflı ya da belirgin asimetrik kayıpta baş gölgesini kırmak ve günlük iletişimi pratik biçimde iyileştirmek için tasarlanmış, olgunlaşmış çözümlerdir. Güncel kablosuz aktarım ve (gerekirse) transcranial uygulamalarla birlikte, doğru seçilmiş adaylarda anlamlı fayda sağlar; fakat binaural işitmenin tüm avantajlarını birebir geri getirmeyi hedeflemez. Başarının anahtarı, doğru aday seçimi, gerçekçi beklenti ve takip ayarlarıdır.